Hiểu Rõ Thuế Khoán và Hướng Dẫn Đăng Ký Ban Đầu Cho Hộ Kinh Doanh Mới

Bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, một thay đổi lớn sẽ diễn ra trong hệ thống thuế của Việt Nam. Đó là việc bãi bỏ chế độ thuế khoán, một hình thức đóng thuế đã tồn tại lâu đời. Thay vào đó, các hộ kinh doanh sẽ chuyển sang mô hình tự khai, tự nộp. Hà Nội đang đi đầu trong việc hỗ trợ hơn 300.000 hộ kinh doanh thực hiện bước chuyển đổi quan trọng này. Điều này nhằm xây dựng một hệ thống thuế minh bạch, số hóa và công bằng hơn, thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân.

Việc chuyển đổi này không chỉ là thay đổi về thủ tục hành chính. Nó còn là cơ hội để các hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản lý, tiếp cận công nghệ mới và phát triển kinh doanh một cách bền vững hơn. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về thuế khoán, lý do bãi bỏ và hướng dẫn các bước đăng ký ban đầu cho những ai mới bắt đầu kinh doanh.

Thuế Khoán Là Gì và Tại Sao Lại Bị Bãi Bỏ?

Thuế khoán, còn gọi là thuế theo định suất, là phương pháp tính thuế mà cơ quan thuế sẽ ấn định một khoản tiền thuế cố định cho hộ kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định, thường là hàng quý hoặc hàng năm. Khoản thuế này được xác định dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm doanh thu ước tính, ngành nghề kinh doanh và các quy định của địa phương. Ưu điểm của thuế khoán là sự đơn giản, dễ thực hiện, giúp giảm bớt gánh nặng sổ sách kế toán cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Tuy nhiên, phương pháp này cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Thứ nhất, nó thiếu tính minh bạch và công bằng. Việc ấn định thuế khoán có thể không phản ánh đúng thực tế doanh thu, dẫn đến tình trạng người nộp thuế có doanh thu cao lại đóng thuế ít hơn người có doanh thu thấp hơn. Thứ hai, thuế khoán không khuyến khích các hộ kinh doanh ghi chép sổ sách, hạch toán chi phí, làm giảm khả năng quản lý tài chính hiệu quả. Điều này cũng gây khó khăn cho việc quản lý thuế của nhà nước, tiềm ẩn nguy cơ thất thu thuế và trốn thuế.

Chính vì những lý do trên, Bộ Tài chính đã ban hành kế hoạch bãi bỏ chế độ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ ngày 1 tháng 1 năm 2026. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống thuế hiện đại, minh bạch, dựa trên việc khai báo thực tế doanh thu và chi phí. Điều này phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế.

Chuyển Đổi Sang Chế Độ Tự Khai, Tự Nộp: Những Thay Đổi Cần Biết

Từ năm 2026, các hộ kinh doanh sẽ không còn đóng thuế theo định suất nữa. Thay vào đó, họ sẽ áp dụng phương pháp tự khai, tự nộp thuế. Điều này có nghĩa là hộ kinh doanh phải tự kê khai doanh thu, chi phí phát sinh trong kỳ và tự tính toán số thuế phải nộp. Cơ quan thuế sẽ thực hiện kiểm tra, đối chiếu sau đó.

Việc chuyển đổi này đòi hỏi các hộ kinh doanh phải thay đổi cách tiếp cận quản lý tài chính. Họ cần chú trọng hơn đến việc ghi chép sổ sách kế toán, lưu giữ hóa đơn, chứng từ liên quan đến hoạt động kinh doanh. Bên cạnh đó, việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán sẽ trở nên cần thiết. Các ứng dụng như Etax Mobile, các dịch vụ thuế điện tử và ứng dụng kế toán sẽ hỗ trợ đắc lực cho quá trình này.

Theo kế hoạch của Hà Nội, người nộp thuế sẽ được chia thành ba nhóm dựa trên doanh thu hàng năm để nhận các biện pháp hỗ trợ phù hợp: dưới 200 triệu đồng, từ 200 triệu đến 3 tỷ đồng, và trên 3 tỷ đồng. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm tư vấn pháp lý miễn phí, cung cấp công cụ và phần mềm hỗ trợ, tăng cường tương tác và hỗ trợ đa cấp, khảo sát tại chỗ, hỗ trợ giải pháp công nghệ, đào tạo và chương trình “một cán bộ – một nhóm hỗ trợ”.

Các Bước Đăng Ký Ban Đầu Cho Hộ Kinh Doanh Mới

Đối với những người lần đầu tiên thành lập hộ kinh doanh, việc đăng ký ban đầu là bước vô cùng quan trọng. Dưới đây là các bước cơ bản:

• Chuẩn bị hồ sơ: Bạn cần chuẩn bị Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh, Bản sao công chứng CMND/CCCD/Hộ chiếu của chủ hộ kinh doanh và các thành viên hộ kinh doanh (nếu có).
• Nộp hồ sơ: Hồ sơ này sẽ được nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi hộ kinh doanh đặt trụ sở.
• Nhận Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh: Sau khi hồ sơ hợp lệ, bạn sẽ nhận được Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.
• Đăng ký mã số thuế: Song song với việc đăng ký kinh doanh, bạn cần đăng ký mã số thuế (MST) cho hộ kinh doanh. Điều này thường được thực hiện tại cơ quan thuế địa phương. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cách tự đăng ký MST lần đầu cho cá nhân nếu cần.
• Mở tài khoản ngân hàng (nếu cần): Nếu hoạt động kinh doanh có phát sinh giao dịch lớn hoặc để tách bạch tài chính cá nhân và kinh doanh, bạn nên mở một tài khoản ngân hàng riêng cho hộ kinh doanh.

Việc đăng ký này là nền tảng để bạn có thể thực hiện các nghĩa vụ thuế sau này. Một mã số thuế rõ ràng sẽ mang lại nhiều lợi thế cho doanh số bán hàng của bạn. ID thuế hộ kinh doanh mang lại lợi thế vượt trội so với việc chỉ sử dụng MST cá nhân.

Hỗ Trợ Từ Chính Quyền và Doanh Nghiệp Công Nghệ

Chính quyền thành phố Hà Nội đã và đang triển khai nhiều biện pháp để hỗ trợ các hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi. Các cơ quan chức năng sẽ nghiên cứu các chương trình hỗ trợ, bao gồm đào tạo kỹ năng số, hướng dẫn sử dụng các ứng dụng như Etax Mobile, dịch vụ thuế điện tử, hóa đơn điện tử và các ứng dụng kế toán. Các điểm hỗ trợ sẽ được thiết lập tại các chợ truyền thống và khu phố thương mại.

Bên cạnh đó, các công ty công nghệ cũng được khuyến khích cung cấp phần mềm miễn phí hoặc giảm giá để hỗ trợ quá trình chuyển đổi. Sở Tài chính Hà Nội phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan để hỗ trợ các hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp theo dự án hỗ trợ DNNVV giai đoạn 2026-2030. Sự hỗ trợ này bao gồm cả hỗ trợ tài chính cho hạ tầng công nghệ thông tin, phí đăng ký, và đào tạo kỹ năng số.

Để tăng cường sự minh bạch trong thương mại điện tử, Sở Công Thương Hà Nội sẽ tăng cường giám sát hoạt động thương mại điện tử và các doanh nghiệp trên nền tảng số. Hoạt động kiểm tra thị trường cũng sẽ được đẩy mạnh để ngăn chặn gian lận thương mại và trốn thuế. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh khu vực 1 cũng được đề nghị thúc đẩy thanh toán điện tử qua mã QR, POS và ví điện tử tại các chợ và điểm bán lẻ.

Những Công Cụ Hỗ Trợ Đắc Lực Cho Hộ Kinh Doanh

Trong bối cảnh thuế khoán dần được thay thế bằng phương pháp khai báo, việc trang bị kiến thức và công cụ là điều cần thiết. Dưới đây là một số công cụ và ứng dụng hữu ích:

• Etax Mobile: Đây là ứng dụng di động cho phép người nộp thuế thực hiện khai thuế, nộp thuế trực tuyến mọi lúc, mọi nơi. Hiện tại, hơn 85% người nộp thuế tại Hà Nội đã cài đặt và sử dụng ứng dụng này.
• Hóa đơn điện tử từ máy tính tiền: Quy định về hóa đơn điện tử được tạo ra từ máy tính tiền đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa hệ thống thuế. Tại Hà Nội, đã có hơn 14.000 hộ kinh doanh và cá nhân đang sử dụng loại hóa đơn này.
• Phần mềm kế toán: Các phần mềm kế toán giúp hộ kinh doanh ghi chép, theo dõi doanh thu, chi phí, quản lý công nợ và lập báo cáo tài chính. Việc lựa chọn phần mềm phù hợp sẽ giúp tiết kiệm thời gian và giảm thiểu sai sót.
• Các ứng dụng quản lý bán hàng: Những ứng dụng này giúp quản lý đơn hàng, tồn kho, thông tin khách hàng, rất hữu ích cho các hoạt động kinh doanh online.

Việc áp dụng các công cụ này không chỉ giúp tuân thủ quy định pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả quản lý kinh doanh. Bạn có thể tìm hiểu thêm về thủ tục đăng ký thuế hộ kinh doanh online nếu bạn kinh doanh trên các nền tảng như Facebook, Zalo mà không cần cửa hàng vật lý.

Tầm Quan Trọng Của Việc Ghi Chép và Lưu Trữ Chứng Từ

Với phương pháp tự khai, tự nộp, việc ghi chép sổ sách và lưu trữ chứng từ trở thành yếu tố then chốt. Bạn cần ghi lại đầy đủ các khoản thu nhập, doanh thu từ mọi nguồn. Đồng thời, cần lưu giữ cẩn thận các hóa đơn, chứng từ cho các khoản chi phí hợp lý. Những chi phí này có thể bao gồm tiền thuê mặt bằng, tiền mua hàng hóa, chi phí quảng cáo, chi phí vận chuyển, v.v.

Việc lưu trữ hóa đơn, chứng từ là bằng chứng để bạn chứng minh doanh thu và chi phí của mình khi cơ quan thuế yêu cầu. Nếu không có đủ chứng từ, các khoản chi phí này có thể sẽ không được chấp nhận, dẫn đến số thuế phải nộp cao hơn dự kiến. Hãy cẩn trọng với các sai sót về chứng từ thuế, dù là mất mát hay sai thông tin.

Ngoài ra, việc khai báo chính xác các chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh online cũng rất quan trọng. Ví dụ, các chi phí quảng cáo trên Facebook, Google Ads cần được kê khai đúng quy định. Bạn có thể tham khảo bài viết về quy định khấu trừ chi tiêu Facebook, Google Ads cho hộ kinh doanh để hiểu rõ hơn.

Thay Đổi Về Lương Tối Thiểu Vùng Năm 2026

Song song với những thay đổi về thuế, mức lương tối thiểu vùng tại Việt Nam cũng sẽ có sự điều chỉnh từ ngày 1 tháng 1 năm 2026. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 293/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 74/2024/NĐ-CP, quy định mức lương tối thiểu mới. Mức lương này sẽ tăng thêm khoảng 250.000 – 350.000 đồng/tháng, tương đương mức tăng trung bình 7,2%.

Việc tăng lương tối thiểu vùng này áp dụng cho tất cả người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, bao gồm cả những người làm việc trong các doanh nghiệp, hợp tác xã, trang trại, hộ kinh doanh và các tổ chức, cá nhân Việt Nam sử dụng lao động. Mức lương tối thiểu được chia thành bốn vùng, phản ánh sự khác biệt về chi phí sinh hoạt và điều kiện kinh tế xã hội tại từng địa phương. Cụ thể:

• Vùng 1: Bao gồm các trung tâm kinh tế, đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng. Mức lương tối thiểu vùng 1 năm 2026 là 5.310.000 VNĐ/tháng.
• Vùng 2: Bao gồm các khu vực có hoạt động công nghiệp và kinh tế mạnh nhưng ở mức độ thấp hơn Vùng 1. Mức lương tối thiểu vùng 2 năm 2026 là 4.730.000 VNĐ/tháng.
• Vùng 3: Đại diện cho các khu vực có nền công nghiệp và nông nghiệp đang phát triển. Mức lương tối thiểu vùng 3 năm 2026 là 4.140.000 VNĐ/tháng.
• Vùng 4: Bao gồm các khu vực ít phát triển hơn, chủ yếu là nông thôn hoặc có hoạt động công nghiệp hạn chế. Mức lương tối thiểu vùng 4 năm 2026 là 3.700.000 VNĐ/tháng.

Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến chi phí nhân sự của các hộ kinh doanh, đặc biệt là những hộ sử dụng nhiều lao động. Do đó, việc tính toán chi phí và giá thành sản phẩm cần được xem xét kỹ lưỡng.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Kết Luận

Việc bãi bỏ thuế khoán và chuyển sang phương pháp tự khai, tự nộp là một bước tiến quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa hệ thống thuế Việt Nam. Mặc dù có thể gây ra một số bỡ ngỡ ban đầu, nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức, công cụ và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, các hộ kinh doanh hoàn toàn có thể thích ứng và phát triển. Đây là cơ hội để xây dựng một mô hình kinh doanh minh bạch, bền vững và chuyên nghiệp hơn. Hãy chủ động tìm hiểu thông tin và chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi sắp tới.