Tuân thủ FTA Việt Nam 2026: Lộ trình cho CEO

Việt Nam đang trên đà hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu. Các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) đóng vai trò then chốt trong hành trình này. Đặc biệt, năm 2026 hứa hẹn sẽ mang đến những thay đổi quan trọng về tuân thủ FTA. Điều này đòi hỏi các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, đặc biệt là các CEO, phải nắm bắt và chuẩn bị kỹ lưỡng. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về những cập nhật tuân thủ FTA tại Việt Nam vào năm 2026. Đồng thời, chúng tôi sẽ đưa ra các chiến lược để doanh nghiệp của bạn không chỉ đáp ứng mà còn tận dụng tối đa các lợi thế từ các hiệp định này.

Hiểu rõ bối cảnh FTA và những thay đổi sắp tới

Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA) là một ví dụ điển hình về cam kết hội nhập của Việt Nam. Hiệp định này, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2020, đã loại bỏ 99% các dòng thuế và giảm bớt các rào cản phi thuế quan giữa EU và Việt Nam . Cụ thể, 65% thuế quan đối với hàng hóa EU đã được gỡ bỏ ngay khi hiệp định có hiệu lực, với lộ trình loại bỏ hoàn toàn đến năm 2030. Ngược lại, EU cam kết loại bỏ thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam vào năm 2027.

Tuy nhiên, cam kết tuân thủ FTA không chỉ dừng lại ở việc loại bỏ thuế quan. Từ năm 2026, Việt Nam sẽ chứng kiến một loạt các cập nhật pháp lý quan trọng. Những thay đổi này sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động xuất nhập khẩu, tài chính, thuế và nhiều lĩnh vực khác. Cụ thể, Thông tư số 121/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2026, sẽ sửa đổi và bổ sung các quy định về thủ tục hải quan. Những thay đổi này nhằm mục đích hiện đại hóa quy trình, tăng cường giám sát và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Những thay đổi quan trọng trong thủ tục hải quan 2026

Thông tư 121/2025/TT-BTC mang đến nhiều điểm mới đáng chú ý. Đầu tiên, doanh nghiệp có điểm tuân thủ hải quan cao sẽ được phép sử dụng hệ thống điện tử để tham vấn giá trị hải quan. Điều này giúp giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà.

Ngoài ra, quy trình xử lý tiêu hủy hàng hóa cũng được mở rộng và chi tiết hóa. Cả doanh nghiệp và cơ quan hải quan đều có trách nhiệm rõ ràng. Doanh nghiệp cần thông báo trước qua hệ thống điện tử và thuê các đơn vị có giấy phép. Họ cũng phải lưu giữ hồ sơ hỗ trợ.

Quan trọng hơn, Thông tư 121 cũng siết chặt và làm rõ các thủ tục hải quan đối với doanh nghiệp chế xuất. Điều này bao gồm việc yêu cầu khai báo hải quan đối với hàng hóa mua bán, cho thuê giữa các doanh nghiệp chế xuất. Đồng thời, các giao dịch giữa doanh nghiệp chế xuất và doanh nghiệp nội địa sẽ không còn được phân loại là giao dịch xuất nhập khẩu tại chỗ nữa.

Những thay đổi này, cùng với việc tăng cường các biện pháp xử phạt và kiểm soát trên diện rộng, đặt ra yêu cầu tuân thủ cao hơn đối với các doanh nghiệp. Đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến, sản xuất và hướng tới xuất khẩu.

Tác động của các quy định mới đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu

Các quy định mới từ năm 2026 không chỉ ảnh hưởng đến thủ tục hải quan mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Cụ thể, việc siết chặt quy trình đối với doanh nghiệp chế xuất có thể yêu cầu các công ty này phải xem xét lại chuỗi cung ứng và quy trình nội bộ của mình.

Ví dụ, các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động gia công hoặc sản xuất theo hợp đồng cần thiết lập các định mức riêng biệt cho nguyên liệu và tiêu thụ đối với hàng tái nhập khẩu để sửa chữa hoặc tái chế. Điều này đòi hỏi sự chính xác và minh bạch trong quản lý vật tư.

Cơ hội và thách thức từ việc tuân thủ FTA

Việc tuân thủ chặt chẽ các quy định mới của FTA mang lại cả cơ hội và thách thức. Về cơ hội, việc đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế. Hơn nữa, việc hiểu rõ và áp dụng đúng các quy tắc xuất xứ sẽ mở đường cho hàng hóa tiếp cận các ưu đãi thuế quan. Điều này giúp tăng sức cạnh tranh.

Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Chi phí tuân thủ có thể tăng lên. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống quản lý, đào tạo nhân sự và nâng cấp quy trình. Ngoài ra, việc thiếu thông tin thị trường và hiểu biết chưa đầy đủ về các quy định FTA có thể gây khó khăn. Đây là những “nút thắt” đã được Bộ Công Thương chỉ ra từ các khảo sát trước đây .

Chiến lược tuân thủ FTA 2026 hiệu quả cho CEO

Để đối phó với những thay đổi này, các CEO cần có những chiến lược chủ động. Đầu tiên, việc xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA là vô cùng quan trọng. Theo kế hoạch, một hệ sinh thái như vậy dự kiến sẽ ra mắt vào tháng 6 năm 2026.

Hệ sinh thái này bao gồm hai khối chính: cơ quan nhà nước và khu vực doanh nghiệp. Các cơ quan nhà nước sẽ tiếp nhận và xử lý các vấn đề của doanh nghiệp. Các hiệp hội ngành nghề, VCCI và Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ tham gia vào hội đồng điều hành.

Tái đánh giá mô hình hoạt động hải quan và logistics

Thay đổi lớn nhất từ năm 2026 là sự chuyển dịch từ “tâm lý thời gian ân hạn” sang một môi trường thực thi nghiêm ngặt. Các cơ quan hải quan sẽ tập trung vào xác minh tuân thủ nhiều hơn là chỉ triển khai chính sách. Do đó, các doanh nghiệp cần tái đánh giá toàn bộ mô hình hoạt động hải quan và logistics của mình .

Việc tích hợp dữ liệu điện tử là yếu tố cốt lõi. Các hệ thống hải quan tập trung và chia sẻ dữ liệu liên ngành sẽ giúp phát hiện sai sót dễ dàng hơn. Các lỗi về định giá, phân loại HS hay khai báo không nhất quán giờ đây sẽ bị phát hiện nhanh chóng, ngay cả sau nhiều năm.

Xây dựng luồng dữ liệu và tài liệu tích hợp

CEO cần chỉ đạo xây dựng các luồng dữ liệu và tài liệu tích hợp. Điều này bao gồm việc duy trì các tờ khai hải quan điện tử nhất quán, hồ sơ thanh toán thuế điện tử và các liên kết xác minh giữa hợp đồng, hóa đơn.

Việc này không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động. Nó giảm thiểu rủi ro bị phạt và các chi phí tiềm ẩn.

Tăng cường nhận thức và năng lực tuân thủ nội bộ

Nâng cao nhận thức về tuân thủ trong toàn bộ tổ chức là điều cần thiết. Các bộ phận liên quan đến xuất nhập khẩu, tài chính, kế toán cần được đào tạo bài bản. Họ cần hiểu rõ các quy định mới và các yêu cầu về giấy tờ.

Ngoài ra, việc chủ động tìm kiếm các đối tác địa phương uy tín cũng rất quan trọng. Các đối tác này có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong việc điều hướng các quy định phức tạp.

Tận dụng FTA: Lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam

Việc tuân thủ FTA không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi các rào cản thương mại giảm bớt, thị trường quốc tế mở rộng hơn. Điều này đặc biệt đúng với các FTA thế hệ mới như EVFTA.

Ví dụ, các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống của EU sẽ được hưởng lợi từ việc Việt Nam dần loại bỏ thuế quan đối với các sản phẩm như thịt bò, thịt cừu, thịt lợn và các sản phẩm sữa. Một khi Việt Nam hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA, dự kiến vào tháng 6 năm 2026, các doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để khai thác hiệu quả các hiệp định này.

Kết nối và hợp tác để phát triển bền vững

Cuối cùng, việc xây dựng các mối quan hệ đối tác mạnh mẽ giữa doanh nghiệp với nhau và với các cơ quan quản lý là yếu tố then chốt. Sự hợp tác này giúp chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và giải quyết các vấn đề chung. Điều này góp phần tạo nên một môi trường kinh doanh thuận lợi và bền vững hơn.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Năm 2026 đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong việc tuân thủ các Hiệp định Thương mại Tự do tại Việt Nam. Đối với các CEO, việc chủ động nắm bắt các quy định mới và xây dựng chiến lược tuân thủ bài bản là yếu tố sống còn. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý và tài chính mà còn mở ra những cơ hội phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Bằng cách tập trung vào sự minh bạch, hiệu quả và hợp tác, các doanh nghiệp Việt Nam có thể vững bước tiến vào tương lai.