Thuế Hộ Kinh Doanh: Khai Báo Theo Phương Pháp Khai Thuế Mới

Từ năm 2026, Việt Nam sẽ chính thức bãi bỏ phương pháp tính thuế khoán đối với hộ kinh doanh. Thay vào đó, tất cả các hộ kinh doanh trên toàn quốc sẽ chuyển sang phương pháp tự khai, tự nộp thuế. Đây là một thay đổi lớn, đánh dấu bước ngoặt trong quản lý thuế, hướng tới sự minh bạch và công bằng hơn cho các doanh nghiệp tư nhân. Bài viết này sẽ đi sâu vào quy định mới, đặc biệt là cách thức khai thuế theo phương pháp khai thuế cho hộ kinh doanh, giúp bạn chuẩn bị tốt nhất cho sự thay đổi này.

Bối Cảnh Thay Đổi: Từ Thuế Khoán Đến Tự Khai, Tự Nộp

Trong nhiều thập kỷ, phương pháp tính thuế khoán đã được áp dụng phổ biến cho hộ kinh doanh. Tuy nhiên, phương pháp này bộc lộ nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng thất thu thuế và cạnh tranh không lành mạnh. Nhận thức được điều này, Bộ Tài chính đã phê duyệt kế hoạch toàn diện nhằm bãi bỏ cơ chế thuế khoán, thay thế bằng mô hình quản lý thuế hiện đại hơn.

Mục tiêu chính của việc chuyển đổi này là đơn giản hóa thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số và giảm thiểu chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Đồng thời, nó cũng nhằm xây dựng một hệ thống thuế minh bạch, công bằng và lấy người nộp thuế làm trung tâm. Theo kế hoạch, sự thay đổi này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2025. Việc bãi bỏ thuế khoán là một bước đi quan trọng trong lộ trình cải cách thuế của Việt Nam.

Tại sao cần thay đổi?

Phương pháp thuế khoán có những nhược điểm cố hữu:

• Thiếu minh bạch: Khó xác định chính xác doanh thu thực tế, dẫn đến thất thu ngân sách.
• Cạnh tranh không bình đẳng: Các hộ kinh doanh có doanh thu cao nhưng nộp thuế theo mức khoán cố định có thể có lợi thế hơn.
• Thủ tục rườm rà: Việc xác định mức thuế khoán đôi khi phức tạp và không phản ánh đúng hoạt động kinh doanh.

Do đó, việc chuyển sang phương pháp tự khai, tự nộp thuế là cần thiết để đảm bảo nghĩa vụ thuế công bằng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế hộ.

Phân Loại Hộ Kinh Doanh Theo Doanh Thu Hàng Năm

Để quản lý thuế hiệu quả, các hộ kinh doanh sẽ được phân loại thành ba nhóm chính dựa trên doanh thu hàng năm. Mỗi nhóm sẽ có các quy định và nghĩa vụ thuế khác nhau. Việc phân loại này giúp áp dụng các phương pháp tính thuế phù hợp với quy mô hoạt động của từng hộ.

Nhóm 1: Doanh thu dưới 200 triệu đồng/năm

Đây là nhóm các hộ kinh doanh có quy mô nhỏ nhất. Theo quy định mới, các hộ thuộc nhóm này sẽ được miễn thuế Giá trị gia tăng (GTGT) và thuế Thu nhập cá nhân (TNCN). Tuy nhiên, họ vẫn phải thực hiện kê khai thuế hai lần mỗi năm. Mức doanh thu miễn thuế này đã được nâng gấp đôi so với quy định trước đây, mang lại sự hỗ trợ đáng kể cho hàng triệu cửa hàng gia đình và tiểu thương. Ước tính, nhóm này chiếm hơn 65% tổng số hộ kinh doanh.

Nhóm 2: Doanh thu từ 200 triệu đến dưới 3 tỷ đồng/năm

Đối với nhóm này, quy định thuế có sự thay đổi đáng kể. Về thuế GTGT, hộ kinh doanh có thể áp dụng phương pháp tính thuế trực tiếp trên doanh thu hoặc tự nguyện đăng ký áp dụng phương pháp khấu trừ nếu đủ điều kiện. Thuế TNCN sẽ được tính dựa trên một tỷ lệ phần trăm nhất định của doanh thu, tùy thuộc vào ngành nghề kinh doanh. Các mức thuế suất dự kiến sẽ dao động:

• 1.5% đối với hoạt động phân phối, bán buôn, bán lẻ.
• 4.5% đối với hoạt động sản xuất, chế biến, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa, xây dựng có bao gồm vật liệu.
• 7% đối với các dịch vụ khác.
• 10% đối với hoạt động cho thuê tài sản.

Hộ kinh doanh thuộc Nhóm 2 sẽ phải duy trì sổ kế toán đơn giản theo mẫu chuẩn hóa và thực hiện kê khai thuế theo quý (bốn lần mỗi năm). Một thay đổi quan trọng là yêu cầu tất cả hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ hoặc dịch vụ tiêu dùng trực tiếp phải phát hành hóa đơn điện tử được kết nối với cơ quan thuế. Họ cũng cần mở tài khoản ngân hàng riêng cho các giao dịch kinh doanh.

Nhóm 3: Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm

Nhóm này bao gồm các hộ kinh doanh có doanh thu vượt quá 3 tỷ đồng trong hai năm liên tiếp. Họ sẽ được đối xử tương tự như các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Cụ thể, hộ kinh doanh Nhóm 3 sẽ áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT. Thuế TNCN sẽ được tính trên 17% tổng lợi nhuận (Doanh thu trừ chi phí được trừ). Các hộ có doanh thu trên 50 tỷ đồng sẽ kê khai hàng tháng, còn dưới 50 tỷ đồng sẽ kê khai hàng quý. Việc sử dụng hóa đơn điện tử và mở tài khoản ngân hàng riêng là bắt buộc.

Phương Pháp Khai Thuế Theo Doanh Thu (Declaration Method)

Từ năm 2026, phương pháp khai thuế theo doanh thu sẽ trở thành cốt lõi trong việc quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Điều này có nghĩa là bạn sẽ tự chịu trách nhiệm kê khai chính xác doanh thu và các khoản chi phí liên quan để tính ra số thuế phải nộp. Đây là một sự thay đổi lớn so với phương pháp khoán.

Các Yếu Tố Cần Lưu Ý Khi Khai Thuế Theo Doanh Thu

Để khai thuế theo phương pháp này hiệu quả, các chủ hộ kinh doanh cần chú ý đến các yếu tố sau:

• Ghi chép sổ sách kế toán: Đây là yếu tố then chốt. Dù ở nhóm nào, việc ghi chép doanh thu và chi phí một cách minh bạch là cực kỳ quan trọng. Đối với Nhóm 2, sổ kế toán sẽ đơn giản hơn, còn Nhóm 3 thì yêu cầu chi tiết hơn. Việc này giúp bạn xác định đúng thu nhập chịu thuế và các khoản được khấu trừ. Bạn có thể tham khảo bài viết về 4 sổ kế toán bắt buộc cho hộ kinh doanh khai thuế để hiểu rõ hơn.
• Hóa đơn chứng từ: Luôn yêu cầu và lưu giữ hóa đơn, chứng từ cho tất cả các giao dịch mua vào (chi phí) và bán ra (doanh thu). Đặc biệt, đối với các hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng, việc sử dụng hóa đơn điện tử là bắt buộc. Điều này không chỉ tuân thủ quy định mà còn là bằng chứng quan trọng khi cơ quan thuế kiểm tra. Việc kiểm tra hóa đơn đầu vào là bước quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp của chi phí.
• Khai báo định kỳ: Dù là kê khai hai lần/năm (Nhóm 1), hàng quý (Nhóm 2 và 3 dưới 50 tỷ) hay hàng tháng (Nhóm 3 trên 50 tỷ), việc tuân thủ đúng thời hạn kê khai là rất quan trọng để tránh bị phạt.
• Sử dụng công cụ hỗ trợ: Cơ quan thuế sẽ tăng cường sử dụng các công cụ kỹ thuật số, bao gồm chatbot AI và hệ thống khai thuế điện tử tự động, để hỗ trợ người nộp thuế. Điều này giúp đơn giản hóa biểu mẫu, giảm thiểu sai sót và tăng tốc độ xử lý. Việc ứng dụng công nghệ số là một phần không thể thiếu của mô hình mới.

Khai Thuế GTGT Theo Phương Pháp Khai Thuế

Phương pháp khai thuế GTGT cho hộ kinh doanh sẽ phụ thuộc vào nhóm doanh thu của họ:

• Nhóm 1: Miễn thuế GTGT.
• Nhóm 2: Có thể chọn phương pháp tính trực tiếp trên doanh thu hoặc đăng ký phương pháp khấu trừ nếu đủ điều kiện. Khi tính trực tiếp, thuế GTGT = Doanh thu tính thuế x Thuế suất (tỷ lệ % trên doanh thu).
• Nhóm 3: Áp dụng phương pháp khấu trừ. Thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế GTGT đầu ra x Thuế suất GTGT – Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.

Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Đối với Nhóm 2, nếu chi phí đầu vào chiếm tỷ lệ lớn, phương pháp khấu trừ có thể có lợi hơn. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi việc ghi chép hóa đơn đầu vào đầy đủ và hợp pháp. Tìm hiểu về các phương pháp tính thuế GTGT sẽ giúp bạn đưa ra quyết định đúng đắn.

Khai Thuế TNCN Theo Phương Pháp Khai Thuế

Thuế TNCN cũng sẽ được tính toán khác nhau tùy theo nhóm:

• Nhóm 1: Miễn thuế TNCN.
• Nhóm 2: Tính dựa trên tỷ lệ phần trăm doanh thu theo ngành nghề. Ví dụ, 1.5% cho bán lẻ, 4.5% cho sản xuất, 7% cho dịch vụ khác, 10% cho thuê tài sản.
• Nhóm 3: Tính trên lợi nhuận. Thuế TNCN = Lợi nhuận x 17%. Lợi nhuận = Doanh thu – Chi phí được trừ.

Việc xác định đúng các khoản chi phí được trừ là rất quan trọng để tính thuế TNCN chính xác cho Nhóm 3. Các chi phí này phải liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Những Thay Đổi Quan Trọng Khác

Bên cạnh việc thay đổi phương pháp tính thuế, còn có những quy định mới khác mà hộ kinh doanh cần nắm vững:

• Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử: Như đã đề cập, các hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng (trong lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ tiêu dùng trực tiếp) phải sử dụng hóa đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế. Đây là bước tiến quan trọng trong việc chống thất thu thuế và quản lý giao dịch. Việc chuyển đổi số với hóa đơn điện tử tích hợp POS là xu hướng tất yếu.
• Mở tài khoản ngân hàng riêng: Việc có tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh giúp tách bạch tài chính cá nhân và kinh doanh, đồng thời thuận tiện cho việc kê khai và chứng minh doanh thu.
• Tăng cường giám sát: Cơ quan thuế sẽ đẩy mạnh giám sát thông qua quản lý rủi ro và theo dõi hóa đơn điện tử để phòng chống gian lận, mua bán hóa đơn và trốn thuế.
• Hỗ trợ từ cơ quan thuế: Deputy Director of the General Department of Taxation Mai Sơn khẳng định: “Các cải cách này không nhằm tạo thêm gánh nặng mà là để hỗ trợ hộ kinh doanh”. Cơ quan thuế đang nỗ lực đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và hợp tác với các đối tác công nghệ để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi nhất.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Kết Luận

Sự chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp tự khai, tự nộp thuế là một bước đi tất yếu, mang lại nhiều lợi ích lâu dài cho cả người nộp thuế và ngân sách nhà nước. Mặc dù có thể có những bỡ ngỡ ban đầu, nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, việc nắm vững các quy định mới và áp dụng công nghệ hỗ trợ, các hộ kinh doanh hoàn toàn có thể thích ứng và phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh mới. Việc hiểu rõ quy định về khai thuế theo phương pháp khai thuế sẽ giúp bạn tuân thủ tốt hơn và tối ưu hóa nghĩa vụ tài chính của mình.