Công cụ MLI: Thay đổi Hiệp định Thuế hiện hành như thế nào?

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, các hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, sự phát triển của nền kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới đã bộc lộ những lỗ hổng trong các hiệp định truyền thống. Để giải quyết vấn đề này, OECD và G20 đã phát triển Công cụ Đa phương (MLI). MLI không phải là một hiệp định mới, mà là một công cụ pháp lý cho phép các quốc gia nhanh chóng sửa đổi các hiệp định thuế song phương hiện có mà không cần đàm phán lại từng hiệp định một cách riêng lẻ. Điều này mang lại sự linh hoạt và hiệu quả đáng kể trong việc cập nhật hệ thống thuế quốc tế.

Bài viết này sẽ đi sâu vào bản chất của MLI, cách thức hoạt động và những tác động cụ thể mà nó mang lại cho các hiệp định thuế hiện hành. Chúng ta cũng sẽ xem xét các khuyến nghị cho doanh nghiệp khi đối mặt với những thay đổi này.

Hiểu về Công cụ Đa phương (MLI)

Công cụ Đa phương (Multilateral Instrument – MLI) là một sản phẩm của dự án Chống xói mòn cơ sở thuế và dịch chuyển lợi nhuận (BEPS) do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Nhóm G20 khởi xướng. Mục tiêu chính của MLI là sửa đổi các hiệp định thuế song phương hiện có để chống lại việc tránh thuế và tối ưu hóa lợi nhuận một cách giả tạo của các tập đoàn đa quốc gia. Thay vì yêu cầu mỗi quốc gia phải đàm phán lại hàng nghìn hiệp định thuế song phương, MLI cung cấp một khuôn khổ chung để các quốc gia có thể áp dụng các biện pháp chống trốn thuế một cách hiệu quả và đồng bộ.

Nói một cách đơn giản, MLI hoạt động như một “bộ sửa đổi” cho các hiệp định thuế hiện có. Khi một quốc gia ký kết và phê chuẩn MLI, họ sẽ lựa chọn các “điều khoản mẫu” từ MLI để áp dụng vào các hiệp định thuế song phương mà họ đã ký kết với các quốc gia tham gia MLI khác. Điều này có nghĩa là một hiệp định thuế song phương giữa hai quốc gia có thể được sửa đổi đồng thời bởi cả hai quốc gia thông qua việc áp dụng MLI, thay vì phải tiến hành đàm phán song phương riêng lẻ.

Mục tiêu cốt lõi của MLI

MLI được thiết kế để giải quyết nhiều vấn đề phát sinh từ sự khác biệt trong quy định thuế giữa các quốc gia và các kẽ hở mà doanh nghiệp có thể lợi dụng. Cụ thể, MLI nhằm vào các mục tiêu sau:

• Ngăn chặn xói mòn cơ sở thuế và dịch chuyển lợi nhuận: Đây là mục tiêu trung tâm của dự án BEPS. MLI cung cấp các quy tắc rõ ràng hơn để xác định nơi lợi nhuận nên bị đánh thuế, ngăn doanh nghiệp chuyển lợi nhuận đến các khu vực có thuế suất thấp hoặc bằng không một cách giả tạo.
• Tăng cường tính minh bạch: MLI thúc đẩy chia sẻ thông tin giữa các cơ quan thuế quốc gia, giúp họ có cái nhìn toàn diện hơn về hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia.
• Đảm bảo tính nhất quán: Bằng cách cung cấp một bộ quy tắc chung, MLI giúp giảm thiểu sự khác biệt trong cách diễn giải và áp dụng các quy định thuế quốc tế, tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn.
• Cập nhật hệ thống thuế cho nền kinh tế số: Các quy tắc thuế truyền thống thường gặp khó khăn trong việc đánh thuế các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế số. MLI đưa ra các điều khoản mới để giải quyết vấn đề này.

Các Sửa đổi Chính trong Hiệp định Thuế do MLI Mang lại

MLI tập trung vào việc sửa đổi các điều khoản cụ thể trong các hiệp định thuế song phương. Các sửa đổi này chủ yếu liên quan đến việc ngăn chặn các hành vi lạm dụng hiệp định và đảm bảo lợi nhuận được đánh thuế tại nơi hoạt động kinh doanh diễn ra.

Điều khoản Chống Lạm dụng Hiệp định (Anti-Abuse Provisions)

Đây là một trong những thay đổi quan trọng nhất mà MLI mang lại. MLI giới thiệu các quy tắc chung và quy tắc cụ thể để chống lại việc lạm dụng hiệp định thuế. Hai quy tắc chính được áp dụng là:

• Quy tắc Chủ thể Chính của Hiệp định (Principal Purpose Test – PPT): Theo quy tắc này, một khoản lợi ích theo hiệp định thuế sẽ không được hưởng nếu mục đích chính của việc thiết lập một cơ cấu hoặc giao dịch là để có được lợi ích đó, trừ khi việc cấp lợi ích đó phù hợp với mục đích và đối tượng của hiệp định. Nói cách khác, nếu một giao dịch được thực hiện chủ yếu để trốn thuế, thì lợi ích từ hiệp định thuế sẽ không được áp dụng. Quy tắc PPT này sẽ thay thế hoặc bổ sung cho các quy tắc chống lạm dụng hiện có trong các hiệp định song phương.
• Quy tắc về Nguồn gốc Lợi ích (Limitation on Benefits – LOB – cho các hiệp định giữa các quốc gia phát triển): Mặc dù LOB không phải là một phần cốt lõi của MLI như PPT, nhưng một số quốc gia có thể chọn áp dụng các quy tắc LOB được sửa đổi hoặc bổ sung thông qua MLI. Quy tắc LOB nhằm đảm bảo rằng chỉ những đối tượng thực sự có hoạt động kinh doanh tại một quốc gia mới được hưởng lợi từ hiệp định thuế với quốc gia đó.

Ví dụ, một công ty thành lập một công ty con tại một quốc gia có hiệp định thuế ưu đãi với quốc gia khác chỉ với mục đích duy nhất là hưởng lợi từ hiệp định đó mà không có hoạt động kinh doanh thực chất sẽ không được hưởng lợi ích từ hiệp định. Điều này giúp ngăn chặn các cấu trúc “chuyển tiếp” (conduit companies) được tạo ra chỉ để chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.

Xác định Cơ sở Thường trú (Permanent Establishment – PE)

MLI cũng đưa ra các sửa đổi quan trọng đối với định nghĩa về Cơ sở Thường trú (PE). PE là yếu tố then chốt để xác định một doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tại một quốc gia và do đó, có nghĩa vụ nộp thuế tại quốc gia đó hay không. Các sửa đổi bao gồm:

• Mở rộng định nghĩa PE: MLI bao gồm các quy tắc mới để xác định PE trong các trường hợp cụ thể, ví dụ như hoạt động chuẩn bị hoặc hỗ trợ. Một số hoạt động trước đây có thể được coi là miễn trừ (ví dụ: hoạt động chuẩn bị) giờ đây có thể cấu thành PE nếu chúng là cốt lõi của hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
• Quy tắc phân chia lợi nhuận cho PE: MLI cung cấp hướng dẫn rõ ràng hơn về cách xác định lợi nhuận được phân bổ cho một PE. Điều này đảm bảo rằng lợi nhuận được đánh thuế tại nơi hoạt động kinh doanh thực sự diễn ra.
• Phân biệt giữa hoạt động cốt lõi và hoạt động hỗ trợ: MLI làm rõ hơn ranh giới giữa các hoạt động được coi là cốt lõi của doanh nghiệp và các hoạt động chỉ mang tính chất hỗ trợ. Các hoạt động hỗ trợ thường không tạo ra PE, nhưng nếu chúng trở nên quan trọng và là một phần không thể thiếu của hoạt động kinh doanh, chúng có thể cấu thành PE.

Ví dụ, một công ty có thể có một văn phòng đại diện tại một quốc gia. Theo các quy tắc cũ, nếu văn phòng này chỉ thực hiện các hoạt động mang tính chuẩn bị hoặc hỗ trợ, nó có thể không bị coi là PE. Tuy nhiên, theo MLI, nếu các hoạt động này lại là cốt lõi và thiết yếu cho hoạt động kinh doanh tổng thể của công ty, thì văn phòng đó có thể bị coi là PE và công ty sẽ phải nộp thuế tại quốc gia đó. Điều này có tác động lớn đến mô hình hoạt động của các doanh nghiệp dịch vụ và kinh doanh kỹ thuật số.

Các Sửa đổi Liên quan đến Thuế Thu nhập (Income Tax Articles)

MLI cũng đề cập đến việc sửa đổi các điều khoản liên quan đến các loại thu nhập cụ thể, nhằm đảm bảo việc đánh thuế công bằng và hiệu quả:

• Thu nhập từ cổ tức (Dividends): MLI có thể bao gồm các quy tắc để hạn chế việc hưởng lợi từ các hiệp định thuế đối với các khoản cổ tức được chi trả thông qua các cấu trúc trung gian không có thực chất kinh doanh.
• Thu nhập từ lãi vay (Interest): Tương tự như cổ tức, các quy tắc về lãi vay có thể được sửa đổi để ngăn chặn việc chuyển lợi nhuận thông qua các khoản vay giả tạo hoặc các cấu trúc lãi vay được thiết kế chỉ để tận dụng các quy định ưu đãi trong hiệp định thuế.
• Thu nhập từ tiền bản quyền (Royalties): MLI có thể đưa ra các quy tắc rõ ràng hơn về việc xác định nơi phát sinh thu nhập từ tiền bản quyền, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế số, nơi các tài sản vô hình có thể được sử dụng và khai thác ở nhiều quốc gia.

Ví dụ, một công ty có thể vay tiền từ công ty mẹ ở nước ngoài với lãi suất rất cao. Theo các quy tắc cũ, khoản lãi vay này có thể được khấu trừ thuế tại quốc gia con. Tuy nhiên, MLI có thể đưa ra các quy tắc về việc giới hạn mức lãi suất được khấu trừ, hoặc yêu cầu xem xét bản chất thực sự của khoản vay, nhằm ngăn chặn việc chuyển lợi nhuận thông qua các khoản lãi vay được thổi phồng. Việc này liên quan chặt chẽ đến các quy tắc về chi phí lãi vay trong giao dịch liên kết.

Tác động của MLI đối với các Hiệp định Thuế Song phương

MLI không tự động thay đổi các hiệp định thuế song phương. Thay vào đó, nó hoạt động như một phương tiện để các quốc gia thực hiện các sửa đổi đã thỏa thuận. Các quốc gia tham gia MLI sẽ lựa chọn những điều khoản nào từ MLI mà họ muốn áp dụng cho các hiệp định thuế song phương của mình. Sau đó, các điều khoản được chọn này sẽ được tích hợp vào các hiệp định song phương đó.

Quy trình áp dụng MLI

1. Ký kết và phê chuẩn MLI: Các quốc gia bày tỏ ý định tham gia MLI bằng cách ký kết và phê chuẩn nó.
2. Lựa chọn các điều khoản mẫu: Mỗi quốc gia sẽ đưa ra một “bản lựa chọn” (notification) chi tiết về những điều khoản nào trong MLI mà họ muốn áp dụng và đối với những hiệp định thuế song phương nào.
3. Áp dụng MLI vào các hiệp định song phương: Khi cả hai quốc gia tham gia một hiệp định thuế song phương đều lựa chọn áp dụng cùng một điều khoản MLI cho hiệp định đó, thì điều khoản đó sẽ có hiệu lực và sửa đổi hiệp định song phương.

Do đó, tác động của MLI đối với một hiệp định thuế song phương cụ thể phụ thuộc vào sự lựa chọn của cả hai quốc gia. Một hiệp định thuế có thể được sửa đổi bởi MLI theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào sự chồng chéo trong các lựa chọn của hai bên.

Ví dụ về tác động

Hãy xem xét một hiệp định thuế giữa Quốc gia A và Quốc gia B. Cả hai quốc gia đều ký kết và phê chuẩn MLI.

• Nếu cả A và B đều chọn áp dụng Quy tắc Chủ thể Chính của Hiệp định (PPT) cho hiệp định song phương của họ, thì PPT sẽ được tích hợp vào hiệp định đó.
• Nếu A chọn áp dụng các quy tắc mới về PE cho hiệp định với B, nhưng B lại không chọn, thì các quy tắc mới này sẽ không áp dụng cho hiệp định đó.
• Nếu A chọn áp dụng các quy tắc mới về PE cho hiệp định với B, và B cũng chọn áp dụng các quy tắc mới về PE cho hiệp định với A, thì các quy tắc mới này sẽ được áp dụng.

Điều này có nghĩa là không phải tất cả các hiệp định thuế song phương đều bị ảnh hưởng bởi MLI theo cùng một cách. Mức độ thay đổi sẽ khác nhau tùy thuộc vào sự lựa chọn của từng quốc gia.

Ai bị ảnh hưởng bởi MLI?

MLI có tác động đáng kể đến các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh quốc tế, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia. Các đối tượng chịu ảnh hưởng chính bao gồm:

• Các tập đoàn đa quốc gia: Đây là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất. MLI được thiết kế để chống lại các hành vi tối ưu hóa thuế và dịch chuyển lợi nhuận của họ.
• Các nhà đầu tư nước ngoài: Các nhà đầu tư cần hiểu rõ những thay đổi trong các hiệp định thuế mà họ hưởng lợi để có thể lập kế hoạch đầu tư và thuế một cách hiệu quả.
• Các công ty dịch vụ và kinh tế số: Các quy tắc mới về PE có thể ảnh hưởng đến cách các công ty này bị đánh thuế ở các quốc gia mà họ hoạt động, ngay cả khi họ không có hiện diện vật chất truyền thống.
• Các chuyên gia tư vấn thuế và luật sư: Họ cần cập nhật kiến thức về MLI để có thể tư vấn cho khách hàng một cách chính xác và hiệu quả.

Ví dụ, một công ty thương mại điện tử có thể không có văn phòng vật lý ở nhiều quốc gia, nhưng hoạt động bán hàng trực tuyến của họ có thể tạo ra PE theo các quy tắc mới của MLI. Điều này có nghĩa là họ có thể phải nộp thuế tại các quốc gia đó. Do đó, việc hiểu rõ các quy định về PE là vô cùng quan trọng.

Khuyến nghị cho Doanh nghiệp

Để đối phó với những thay đổi do MLI mang lại, các doanh nghiệp cần có một chiến lược thuế chủ động và linh hoạt. Dưới đây là một số khuyến nghị:

• Đánh giá lại cấu trúc hoạt động và giao dịch: Xem xét kỹ lưỡng các cấu trúc hiện tại và các giao dịch quốc tế để xác định xem chúng có bị ảnh hưởng bởi các quy tắc chống lạm dụng hoặc định nghĩa PE mới hay không.
• Phân tích kỹ lưỡng các hiệp định thuế áp dụng: Hiểu rõ quốc gia mà doanh nghiệp hoạt động đã ký kết hiệp định thuế nào và hiệp định đó đã được sửa đổi bởi MLI như thế nào.
• Tăng cường tuân thủ và minh bạch: Đảm bảo rằng tất cả các hoạt động kinh doanh đều có thực chất kinh tế và mục đích kinh doanh rõ ràng, không chỉ đơn thuần là để hưởng lợi về thuế.
• Tìm kiếm tư vấn chuyên nghiệp: Làm việc chặt chẽ với các chuyên gia tư vấn thuế và luật sư quốc tế để hiểu rõ tác động của MLI và đưa ra các giải pháp tối ưu.
• Cập nhật thông tin liên tục: MLI là một công cụ phức và các quy định liên quan vẫn đang tiếp tục được các quốc gia triển khai và diễn giải. Việc cập nhật thông tin là rất cần thiết.

Việc này cũng liên quan đến việc xem xét các quy định quốc tế khác như BEPS và các quy tắc về Quy tắc CFC, vì chúng đều hướng tới mục tiêu chung là tăng cường tính công bằng và minh bạch trong hệ thống thuế quốc tế.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Kết luận

Công cụ Đa phương (MLI) đại diện cho một bước tiến quan trọng trong nỗ lực toàn cầu nhằm ngăn chặn việc tránh thuế và đảm bảo rằng các tập đoàn đa quốc gia đóng góp một phần thuế công bằng. Bằng cách sửa đổi các hiệp định thuế song phương hiện có một cách hiệu quả, MLI đã và đang định hình lại bức tranh thuế quốc tế. Các doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới cần hiểu rõ những thay đổi này, đánh giá lại chiến lược thuế của mình và chủ động tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp để đảm bảo tuân thủ và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế trong bối cảnh mới.