Cải cách thuế kinh tế số VN: Thách thức & Cơ hội

Nền kinh tế số của Việt Nam đang bùng nổ mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này cũng tạo ra những thách thức lớn cho hệ thống thuế truyền thống. Do đó, Chính phủ Việt Nam đã và đang thực hiện nhiều cải cách quan trọng. Những thay đổi này nhằm đảm bảo công bằng, chống thất thu ngân sách và hội nhập với các chuẩn mực toàn cầu. Bài viết này sẽ phân tích sâu về các trụ cột cải cách, thách thức và cơ hội cho các nhà phân tích chính sách.

Tại Sao Việt Nam Cần Cải Cách Thuế Cho Kinh Tế Số?

Nền kinh tế số đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Các mô hình kinh doanh mới như thương mại điện tử, dịch vụ streaming, quảng cáo trực tuyến và kinh tế chia sẻ (gig economy) ngày càng phổ biến. Vì vậy, các quy tắc thuế cũ, vốn được xây dựng dựa trên sự hiện diện vật lý, đã không còn phù hợp.

Hệ quả là tình trạng thất thu thuế trở nên nghiêm trọng. Nhiều công ty công nghệ nước ngoài có doanh thu lớn tại Việt Nam nhưng lại không đóng góp thuế tương xứng. Ngoài ra, hàng triệu cá nhân kinh doanh online cũng tạo ra một dòng tiền khổng lồ nằm ngoài sự quản lý của cơ quan thuế. Chính vì thế, cải cách là một yêu cầu cấp thiết để tạo ra một sân chơi bình đẳng và bảo vệ nguồn thu quốc gia.

Sự Bùng Nổ Của Giao Dịch Xuyên Biên Giới

Người tiêu dùng Việt Nam giờ đây có thể dễ dàng mua sắm hàng hóa và dịch vụ từ khắp nơi trên thế giới. Các nền tảng như Netflix, Google, Facebook (Meta), và TikTok cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người dùng. Những giao dịch này thường diễn ra trên không gian mạng, khiến việc xác định nơi phát sinh doanh thu và nghĩa vụ thuế trở nên phức tạp.

Bởi vì các công ty này không có trụ sở chính tại Việt Nam, việc áp dụng các loại thuế truyền thống như thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) gặp nhiều khó khăn. Do đó, cần có một cơ chế đặc thù để thu thuế hiệu quả từ các nhà cung cấp nước ngoài này.

Sự Phát Triển Của Kinh Tế Gig và Bán Hàng Online

Sự gia tăng của các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, và Tiki đã tạo ra một thế hệ người bán hàng mới. Hơn nữa, hàng ngàn người đang kiếm thu nhập với tư cách là tài xế công nghệ, người sáng tạo nội dung, hay freelancer. Những cá nhân này thường không đăng ký kinh doanh chính thức.

Dòng tiền từ các hoạt động này rất lớn nhưng lại khó theo dõi. Vì vậy, chính sách thuế cần được điều chỉnh để bao quát cả nhóm đối tượng này, đảm bảo họ cũng thực hiện nghĩa vụ thuế đối với nhà nước.

Các Trụ Cột Chính Trong Cải Cách Thuế Số Của Việt Nam

Để giải quyết các thách thức trên, Việt Nam đã triển khai một loạt giải pháp chính sách. Các cải cách này tập trung vào việc hiện đại hóa quản lý và tạo ra các quy tắc rõ ràng cho những mô hình kinh doanh mới. Trọng tâm của cải cách là Thông tư 80/2021/TT-BTC và Thông tư 40/2021/TT-BTC.

Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài (FCT) Với Các “Gã Khổng Lồ” Công Nghệ

Một trong những công cụ hiệu quả nhất của Việt Nam là Thuế Nhà thầu Nước ngoài (FCT). Cơ chế này được áp dụng cho các nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam nhưng có phát sinh thu nhập từ Việt Nam. FCT bao gồm Thuế TNDN và Thuế Giá trị gia tăng (GTGT).

Theo Thông tư 80, các công ty nước ngoài như Google, Meta, và Netflix có thể trực tiếp đăng ký, kê khai và nộp thuế tại Việt Nam thông qua Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế. Điều này đã đơn giản hóa đáng kể quy trình và tăng cường tính tuân thủ. Kết quả là nhiều “ông lớn” công nghệ đã bắt đầu thực hiện nghĩa vụ thuế của mình.

Quản Lý Thuế Thương Mại Điện Tử (TMĐT)

Đối với thương mại điện tử, chính sách mới yêu cầu các sàn giao dịch phải có trách nhiệm hơn. Cụ thể, các nền tảng như Shopee và Tiki phải cung cấp thông tin của người bán cho cơ quan thuế. Thông tin này bao gồm doanh thu, dữ liệu tài khoản ngân hàng và thông tin cá nhân.

Hơn nữa, các sàn TMĐT cũng được yêu cầu kê khai và nộp thuế thay cho các cá nhân kinh doanh trên nền tảng của họ. Đây là một bước đi quan trọng giúp quản lý thuế hiệu quả hơn đối với hàng triệu người bán nhỏ lẻ. Việc tìm hiểu cách kê khai thuế bán hàng online trở nên cần thiết hơn bao giờ hết đối với các chủ shop.

Thuế Thu Nhập Cá Nhân (TNCN) Cho Kinh Tế Gig

Những người làm việc tự do (freelancer), người sáng tạo nội dung và các cá nhân có thu nhập từ nền tảng số phải tự chịu trách nhiệm kê khai thuế TNCN. Cơ quan thuế ngày càng tăng cường giám sát các dòng tiền chảy vào tài khoản ngân hàng từ các nguồn nước ngoài như YouTube, Upwork, hay Fiverr.

Chính phủ cũng đã ban hành các hướng dẫn cụ thể hơn, ví dụ như luật thuế mới cho YouTuber, để giúp các cá nhân hiểu rõ nghĩa vụ của mình. Điều này nhằm mục đích nâng cao ý thức tuân thủ và đảm bảo công bằng cho tất cả người lao động.

Thách Thức và Lộ Trình Phía Trước

Mặc dù đã đạt được những tiến bộ ban đầu, quá trình cải cách thuế kinh tế số vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Việc thực thi chính sách cần thời gian và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan.

Khó Khăn Trong Việc Xác Định Cơ Sở Thuế

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định chính xác cơ sở tính thuế. Ví dụ, làm thế nào để định giá một giao dịch quảng cáo số khi nó liên quan đến nhiều quốc gia? Hay làm sao để phân bổ doanh thu của một dịch vụ streaming một cách hợp lý?

Hơn nữa, việc theo dõi các giao dịch vi mô, ẩn danh trên không gian mạng đòi hỏi năng lực công nghệ và phân tích dữ liệu rất cao. Đây là một lĩnh vực mà cơ quan thuế Việt Nam cần tiếp tục đầu tư và phát triển.

Hài Hòa Hóa Với Các Chuẩn Mực Quốc Tế

Việt Nam không thể đứng ngoài xu hướng toàn cầu. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đang dẫn dắt nỗ lực cải cách thuế toàn cầu với giải pháp Hai Trụ cột. Trụ cột Một nhằm phân bổ lại quyền đánh thuế, trong khi Trụ cột Hai đưa ra mức thuế tối thiểu toàn cầu là 15%.

Do đó, Việt Nam cần nghiên cứu kỹ lưỡng các tác động của những sáng kiến này. Việc hài hòa hóa chính sách trong nước với các chuẩn mực quốc tế sẽ giúp tránh đánh thuế hai lần, thu hút đầu tư và tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch.

Tác Động Của Cải Cách Đối Với Các Bên Liên Quan

Quá trình cải cách thuế số chắc chắn sẽ tạo ra những tác động đa chiều. Đối với Chính phủ, đây là cơ hội để tăng nguồn thu ngân sách và hiện đại hóa hệ thống quản lý. Việc này cũng giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng hơn giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài.

Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty công nghệ và sàn TMĐT, họ sẽ phải đối mặt với các yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt hơn. Tuy nhiên, một khung pháp lý rõ ràng cũng giúp họ hoạch định chiến lược kinh doanh dài hạn. Mặt khác, các cá nhân kinh doanh trên nền tảng số sẽ có trách nhiệm lớn hơn trong việc tự giác kê khai và nộp thuế, góp phần xây dựng một xã hội công bằng.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)