Cải cách Định giá Hải quan 2026: Cơ hội và Thách thức

Việc định giá hải quan đóng vai trò then chốt trong hoạt động xuất nhập khẩu. Các nhà quản lý cần nắm bắt những thay đổi sắp tới để đảm bảo tuân thủ và tối ưu hóa quy trình. Sự cải cách lần này hứa hẹn mang lại nhiều tác động quan trọng.

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng với nhiều thay đổi trong quy định pháp lý tại Việt Nam. Đặc biệt, lĩnh vực hải quan đang chứng kiến những cải cách sâu rộng. Những thay đổi này không chỉ nhằm hiện đại hóa thủ tục mà còn tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Do đó, các nhà quản lý xuất nhập khẩu cần chuẩn bị kỹ lưỡng.

Những Thay Đổi Chính trong Định giá Hải quan

Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 121/2025/TT-BTC. Thông tư này có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2026. Nó sửa đổi và bổ sung nhiều quy định hiện hành. Cụ thể, thông tư này thay thế một phần các quy định trước đây. Các thông tư cũ bao gồm Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC. Những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình khai báo và kiểm tra hải quan.

Mục tiêu chính của cải cách là tạo sự minh bạch. Nó cũng nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính. Hơn nữa, việc này giúp hài hòa với các chuẩn mực quốc tế. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng hiện nay.

Định giá Hải quan: Cập nhật Quan trọng từ Thông tư 121/2025/TT-BTC

Thông tư 121/2025/TT-BTC mang đến nhiều điểm mới đáng chú ý. Đầu tiên, nó cập nhật yêu cầu về hồ sơ hải quan. Hồ sơ này được định nghĩa lại cho cả hàng nhập khẩu và xuất khẩu. Ví dụ, đối với hàng nhập khẩu, bộ hồ sơ bao gồm tờ khai hải quan. Nó còn có hóa đơn thương mại hoặc chứng từ tương đương. Ngoài ra, vận đơn hoặc chứng từ vận tải tương tự cũng rất cần thiết. Giấy phép nhập khẩu, giấy chứng nhận kiểm tra chuyên ngành (nếu có) cũng được yêu cầu.

Quan trọng hơn, thông tư mới giới thiệu phương thức tư vấn giá hải quan điện tử. Trước đây, quy trình này thường yêu cầu gặp mặt trực tiếp. Tuy nhiên, nay các doanh nghiệp có điểm tuân thủ cao có thể sử dụng hệ thống điện tử. Điều này giúp giảm bớt thời gian và công sức. Nó cũng cho phép doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình tuân thủ.

Thay đổi về Thủ tục Hủy hàng hóa

Thông tư 121/2025/TT-BTC cũng quy định chi tiết về thủ tục hủy hàng hóa. Các loại hàng hóa bao gồm nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, máy móc, phế liệu. Cả doanh nghiệp và cán bộ hải quan đều có trách nhiệm rõ ràng. Doanh nghiệp phải thông báo trước qua hệ thống điện tử. Họ cần đảm bảo việc hủy được thực hiện bởi nhà cung cấp dịch vụ môi trường có phép. Đồng thời, doanh nghiệp phải giữ lại tài liệu hỗ trợ để kiểm tra.

Phía hải quan sẽ xác định yêu cầu giám sát dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro. Họ có thể giám sát trực tiếp nếu cần thiết. Kết quả giám sát sẽ được cập nhật vào hệ thống. Tuy nhiên, có một thay đổi quan trọng: việc giám sát rủi ro chỉ áp dụng cho phế liệu từ sản xuất. Nó không còn áp dụng cho các sản phẩm lỗi nữa.

Thắt chặt và làm rõ Thủ tục cho Doanh nghiệp Chế xuất

Các doanh nghiệp chế xuất (EPEs) sẽ thấy những thay đổi đáng kể. Thông tư 121/2025/TT-BTC thu hẹp các trường hợp EPEs có thể lựa chọn tham gia hoặc không tham gia quy trình hải quan. Cụ thể, các giao dịch mua bán, cho thuê hoặc cho mượn hàng hóa giữa các EPEs sẽ yêu cầu khai báo hải quan. Điều này khác với quy định trước đây.

Hơn nữa, thông tư làm rõ cách xử lý các giao dịch giữa EPEs và doanh nghiệp nội địa. Theo Luật số 90/2025/QH15 và Nghị định 167/2025/ND-CP, những giao dịch này không còn được coi là hoạt động xuất nhập khẩu nội địa. Các doanh nghiệp thực hiện gia công hoặc sản xuất theo hợp đồng cũng cần chú ý. Họ phải thiết lập định mức riêng cho nguyên liệu và tiêu thụ. Điều này áp dụng cho hàng hóa tái nhập khẩu để sửa chữa hoặc tái chế trong một số trường hợp.

Bối cảnh Chính sách Rộng hơn: Hiện đại hóa và Tạo thuận lợi Thương mại

Những cải cách về hải quan này nằm trong một gói chính sách lớn hơn. Chính phủ Việt Nam đang đẩy mạnh hiện đại hóa thủ tục hành chính. Mục tiêu là tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại. Cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số tiếp tục là trụ cột chính trong quản lý hải quan.

Việc áp dụng công nghệ vào quản lý hải quan ngày càng được chú trọng. Các hệ thống thông quan tự động, dịch vụ công trực tuyến và số hóa hồ sơ đã giúp giảm thời gian thông quan. Đồng thời, chúng cũng giúp giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp. Điều này nâng cao tính dự đoán trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Hải quan Số và Kiểm soát Dựa trên Rủi ro

Việc chuyển đổi sang hải quan số là một xu hướng tất yếu. Hệ thống này cho phép quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Thay vì kiểm tra tất cả hàng hóa, hải quan tập trung vào những lô hàng có rủi ro cao. Điều này giúp tiết kiệm nguồn lực và tăng tốc độ thông quan cho hàng hóa an toàn.

Các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt sẽ được hưởng lợi nhiều hơn. Họ có thể được miễn hoặc giảm bớt các thủ tục kiểm tra. Đây là một phần trong chiến lược tạo thuận lợi thương mại của Việt Nam.

Tác động đến Doanh nghiệp Xuất nhập khẩu

Những thay đổi này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ phía doanh nghiệp. Đầu tiên, doanh nghiệp cần cập nhật hồ sơ hải quan. Họ cần đảm bảo mọi chứng từ đều đầy đủ và chính xác. Việc sử dụng các hệ thống điện tử cũng là yếu tố then chốt.

Thứ hai, các doanh nghiệp chế xuất và làm gia công cần xem xét lại quy trình nội bộ. Họ cần điều chỉnh để phù hợp với các quy định mới về giao dịch nội bộ và định mức. Điều này rất quan trọng để tránh sai sót và phạt.

Thứ ba, việc hiểu rõ các quy định về giám sát rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động. Doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc quản lý hàng hóa của mình. Điều này cũng có thể liên quan đến việc miễn trừ hải quan trong các trường hợp cụ thể.

Những Thách thức và Cơ hội

Mặc dù các cải cách mang lại nhiều lợi ích, chúng cũng đặt ra không ít thách thức. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân sự. Họ cần đảm bảo hệ thống thông tin của mình tương thích với các yêu cầu mới.

Tuy nhiên, về lâu dài, những thay đổi này sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Nó giúp tạo môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả hơn. Doanh nghiệp có thể mong đợi sự đơn giản hóa thủ tục và giảm chi phí tuân thủ.

Lời khuyên cho Doanh nghiệp

Để sẵn sàng cho những thay đổi này, các nhà quản lý nên:

• Nghiên cứu kỹ Thông tư 121/2025/TT-BTC và các văn bản liên quan.
• Rà soát và cập nhật lại quy trình nội bộ liên quan đến hải quan.
• Đầu tư vào các giải pháp công nghệ để hỗ trợ khai báo và tư vấn hải quan điện tử.
• Tăng cường đào tạo cho đội ngũ nhân viên về các quy định mới.
• Thường xuyên tham gia các buổi đối thoại với cơ quan hải quan để cập nhật thông tin và giải đáp thắc mắc.

Việc chủ động nắm bắt và thích ứng với các quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn chuyển đổi. Đồng thời, nó còn mở ra nhiều cơ hội để tối ưu hóa hoạt động xuất nhập khẩu trong tương lai.

Câu hỏi Thường gặp (FAQ)

Kết luận

Cải cách định giá hải quan năm 2026 là một bước đi quan trọng. Nó thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc hiện đại hóa và tạo thuận lợi thương mại. Các nhà quản lý xuất nhập khẩu cần chủ động cập nhật thông tin. Việc này sẽ giúp họ điều chỉnh hoạt động kinh doanh kịp thời. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh mới.